Sea Beaches in India /भारतातील समुद्रकिनारे:
भारत हा दक्षिण आशियातील एक विशाल देश असून, त्याच्या दक्षिणेकडील भागाला तीन बाजूंनी अरबी समुद्र, हिंद महासागर आणि बंगालचा उपसागर या समुद्राने वेढले आहे. भारताला लाभलेल्या सुमारे ७५०० किलोमीटर लांबीच्या समुद्रकिनाऱ्यामुळे भारत विविध नयनरम्य आणि पर्यटकांसाठी आकर्षक असलेल्या समुद्रकिनाऱ्यांचा खजिना आहे. गोवा, केरळ, महाराष्ट्र, तामिळनाडू, आंध्रप्रदेश आणि ओडिशा यांसारख्या राज्यांमध्ये अनेक प्रसिद्ध तसेच अल्पपरिचित पण नैसर्गिक सौंदर्याने नटलेले समुद्रकिनारे आढळतात.
भारतीय समुद्रकिनारे केवळ पर्यटनासाठीच नव्हे तर स्थानिक लोकांच्या जीवनशैली, मच्छीमारी उद्योग, सांस्कृतिक परंपरा आणि धार्मिक श्रद्धांशी देखील निगडीत आहेत. अनेक समुद्रकिनाऱ्यांवर वार्षिक उत्सव, जलक्रीडा, योग शिबिरे आणि सूर्यनमस्कार साधना यांसारख्या विविध उपक्रमांचे आयोजन केले जाते, जे पर्यटकांना वेगळीच अनुभवसंपन्नता प्रदान करतात.
भारतातील समुद्रकिनारे हे त्यांच्या विविधतेसाठी प्रसिद्ध आहेत. काही किनारे शांत, स्वच्छ व पर्यावरणपूरक पर्यटनासाठी योग्य आहेत, तर काही किनारे जलक्रीडांसाठी प्रसिद्ध आहेत. काही समुद्रकिनारे ऐतिहासिक किंवा धार्मिक महत्त्व असलेले असून, हजारो वर्षांपासून श्रद्धेचे केंद्र आहेत. त्यामुळे भारतातील समुद्रकिनारे हे केवळ पर्यटन स्थळ नसून, ते सांस्कृतिक, नैसर्गिक आणि आर्थिक दृष्टिकोनातूनही महत्त्वपूर्ण आहेत.
अ) Sea Beaches in India पश्चिम किनारपट्टीवरील समुद्रकिनारे (अरबी समुद्र):
१) कलंगुट समुद्रकिनारा – गोवा:
कळंगुट समुद्रकिनारा हा उत्तर गोव्यातील सर्वात मोठा आणि प्रसिद्ध समुद्रकिनारा आहे. याला “समुद्रकिनाराची राणी” असेही म्हटले जाते. कळंगुट समुद्रकिनारा पणजी पासून सुमारे 15 किमी अंतरावर असून हा समुद्रकिनारा 7 किलोमीटर लांब पसरलेला आहे. येथे सोनेरी वाळूचा विस्तार असून अरबी समुद्राचे नीलमणी पाणी किनारपट्टीला शांतपणे स्पर्श करते, ज्यामुळे एक सुंदर दृश्य तयार होते. कळंगुट बीच हे जलक्रीडा उत्साही लोकांसाठी एक रोमांचक ठिकाण आहे. पॅरासेलिंग, जेट स्कीइंग, बनाना राईड, स्पीड बोट आणि बम्पर राईड यांसारख्या अनेक जलक्रीडा येथे उपलब्ध आहेत. कळंगुट बीच हा गोव्यातील सर्वात लोकप्रिय बीचपैकी एक आहे आणि येथे वर्षभर, विशेषतः ख्रिसमस आणि नवीन वर्षाच्या काळात तसेच मे महिन्यात उन्हाळ्याच्या सुट्ट्यांमध्ये, पर्यटकांची मोठी गर्दी असते.
कळंगुट समुद्रकिनाऱ्या जवळ अंजुना फ्ली मार्केटमध्ये हस्तकला, कपडे, दागिने आणि स्थानिक कलाकृतींचा मोठा खजिना आहे. तसेच कळंगुट मार्केट स्क्वेअर आणि तिबेटी मार्केटमध्येही स्मरणिका, कपडे, दागिने आणि हस्तकला खरेदी करता येतात.
२) अंजुना समुद्रकिनारा – गोवा:
अंजुना समुद्रकिनारा हा गोव्यातील एक प्रसिद्ध समुद्रकिनारा आहे. तो उत्तर गोव्यात असून पर्यटकांसाठी एक लोकप्रिय ठिकाण आहे. अंजुना बीच त्याच्या शांत आणि सुंदर वातावरणासाठी ओळखला जातो. अंजुना बीच त्याच्या शांत आणि सुंदर वातावरणासाठी ओळखला जातो. त्यामुळे किनारा पर्यटकांमध्ये खूप प्रसिद्ध आहे, विशेषतः परदेशी पर्यटक येथे खूप येतात. अंजुना बीच त्याच्या ‘बीच शॅक्स’ आणि पार्ट्यांसाठी देखील प्रसिद्ध आहे.
३) कंडोलीम समुद्रकिनारा – गोवा:
कंडोलीम बीच हा उत्तर गोव्यातील एक शांत, स्वच्छ आणि निसर्गरम्य समुद्रकिनारा आहे. हा समुद्रकिनारा विशेषतः त्याच्या स्वच्छ पाण्यासाठी, सोनेरी वाळूसाठी आणि कमी गर्दीसाठी प्रसिद्ध आहे, ज्यामुळे पर्यटकांना शांत वातावरणात समुद्रकिनाऱ्याचा आनंद घेता येतो. कंडोलीम हे जलक्रीडा प्रेमींसाठी आदर्श ठिकाण असून येथे जेट स्कीइंग, पॅरासेलिंग, बोट रायडिंग यांसारख्या अॅडव्हेंचर अॅक्टिव्हिटीज उपलब्ध असतात. समुद्रकिनाऱ्याच्या परिसरात अनेक रिसॉर्ट्स, स्थानिक शॅक्स आणि रेस्टॉरंट्स आहेत जे पारंपरिक गोवा खाद्यपदार्थ आणि समुद्री अन्न पुरवतात. कंडोलीमचा सूर्यास्त अत्यंत मनमोहक असून फोटोग्राफीसाठी हे ठिकाण लोकप्रिय आहे. शांतता, निसर्गसौंदर्य आणि विश्रांती यांचा समतोल साधणारा कंडोलीम बीच, गोव्यातील एक अद्भुत पर्यटनस्थळ आहे.
४) कोल्वा बीच – गोवा:
कोल्वा बीच हा दक्षिण गोव्यातील सल्सेट तालुक्यातील कोल्वा गावाजवळील एक रमणीय समुद्रकिनारा आहे. हा समुद्रकिनारा साधारण २.४ ते २.५ किलोमीटर लांबीचा आहे. या समुद्रकिनाऱ्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे पांढरी, मऊ वाळू आणि नारळाच्या झाडांनी बहरलेले शांत वातावरण, जिथे शांत समुद्र आणि सूर्यास्ताने मन मोहून टाकते. कोल्वा समुद्रकिनारा हा अलिकडे पर्यटकांमध्ये फार लोकप्रिय बनलेला आहे. येथील समुद्रात पोहण्यासाठी सुरक्षित भाग ठरवून दिलेला असल्याने कुटुंबीयांसाठी आणि मुलांसाठी पोहण्यासाठी हे आदर्श ठिकाण आहे.
कोल्वा गावाजवळील Our Lady of Mercy चर्च (इग्लेजिया डे नोस्सा सेन्होरा दास मर्सेस) हे १६३० मध्ये स्थापिलेले ऐतिहासिक स्थळ आहे, जे इथे पर्यटनाचे आणि धार्मिक महत्त्वाचे केंद्र मानले जाते. एकंदरीत, कोल्वा बीच हा शांततेची, साहसी कृतीची आणि ऐतिहासिक सौंदर्याची खास योगायोगाने भरलेले ठिकाण आहे जे दक्षिण गोव्यातील सर्वोत्कृष्ट बीच म्हणून ओळखले जाते.
५) पालोलेम बीच – गोवा:
पालोलेम बीच हा गोव्याच्या दक्षिण भागातील एक निसर्गरम्य व शांत किनारा आहे, जो आपल्या नैसर्गिक सौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे. हा बीच सुमारे 1.5 किलोमीटर लांब असून अर्धचंद्राकृती आकाराचा आहे, ज्यामुळे येथे उभा राहिल्यास संपूर्ण किनारा एका टोकापासून दुसऱ्या टोकापर्यंत सहज दिसतो. पालोलेम बीचवर पांढऱ्या मऊ वाळूचा विस्तार, स्वच्छ निळसर पाणी, आणि किनाऱ्यालगत उभ्या असलेल्या नारळाच्या झाडांची रांग पर्यटकांना मंत्रमुग्ध करते. येथे स्थानिक मच्छीमारांची पारंपरिक जीवनशैलीही पाहायला मिळते, जे पर्यटकांसाठी एक वेगळी सांस्कृतिक अनुभूती देते. हा बीच तुलनेने कमी गर्दीचा असल्याने शांतता आणि विश्रांती शोधणाऱ्यांसाठी आदर्श ठिकाण आहे.
पालोलेममध्ये दरवर्षी “सायलेंट नाईट पार्टी” नावाचा अनोखा कार्यक्रम आयोजित केला जातो, ज्यात पर्यटक हेडफोन्सद्वारे संगीत ऐकत डान्स करतात. शिवाय, येथे अनेक योगा क्लासेस, आयुर्वेदिक मसाज सेंटर, आणि हाटशेड स्वरूपातील निवास उपलब्ध आहेत. बोटींच्या साहाय्याने डॉल्फिन सफारी, बटरफ्लाय बीच आणि अगोंडा बीचपर्यंत पोहोचणे शक्य होते. पालोलेम बीचचा परिसर निसर्गप्रेमी, साहसप्रेमी, आणि विश्रांतीसाठी आलेल्या पर्यटकांसाठी अतिशय आकर्षक आणि संस्मरणीय ठरतो.
६) जुहू बीच – मुंबई, महाराष्ट्र:
जूहू बीच हे मुंबईतील एक प्रसिद्ध समुद्रकिनारा आहे, जो शहराच्या पश्चिम उपनगरात, अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेला आहे. हा मुंबईतील सर्वात लोकप्रिय पर्यटन स्थळांपैकी एक आहे, जिथे स्थानिक रहिवासी, पर्यटक आणि चित्रपट निर्माते यांचा नेहमीच वावर असतो. जूहू बीच त्याच्या सौंदर्यस्थळांमुळे, समुद्रकिनाऱ्यावरील खाद्यपदार्थांमुळे आणि सांस्कृतिक महत्त्वामुळे प्रसिद्ध आहे. जूहू बीच मुंबईच्या पश्चिम उपनगरात, विलेपार्ले आणि सांताक्रूझ या परिसरांमध्ये आहे. हा समुद्रकिनारा सुमारे 6 किलोमीटर लांबीचा आहे. येथील वालुकामय किनारा, सूर्यास्ताचे मनमोहक दृश्य आणि सौम्य लाटा यामुळे हे ठिकाण पर्यटकांचे आकर्षण आहे.
जूहू बीच हे केवळ पर्यटन स्थळच नाही, तर मुंबईच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. येथे अनेक सण आणि उत्सव साजरे केले जातात, जसे की गणेश चतुर्थी, जेव्हा गणेश विसर्जनासाठी मोठ्या संख्येने लोक येथे जमतात. याशिवाय, येथे चित्रपटांचे शूटिंग देखील मोठ्या प्रमाणात होते. जूहू बीचवरील खाद्यपदार्थांचे स्टॉल्स खूप प्रसिद्ध आहेत. येथे भेलपुरी, पाणीपुरी, वडापाव, भुट्टा आणि इतर मराठमोळ्या पदार्थांचा आनंद घेता येतो. जूहू बीचपासून जवळच असलेले हे कृष्ण मंदिर आध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. हे ठिकाण मुंबईच्या गजबजलेल्या जीवनाला विश्रांती देणारे आणि निसर्गाच्या सान्निध्यात आनंद देणारे आहे.
७) तारकर्ली समुद्रकिनारा – सिंधुदुर्ग, महाराष्ट्र:
तारकर्ली समुद्रकिनारा हा महाराष्ट्रातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कोकण किनारपट्टीवरील एक नयनरम्य आणि शांत पर्यटन स्थळ आहे. अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेला हा समुद्रकिनारा त्याच्या स्वच्छ पाणी, मऊ पांढऱ्या वाळूच्या किनाऱ्या आणि शांत वातावरणासाठी प्रसिद्ध आहे. तारकर्ली समुद्रकिनारा सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात, कोलंब खाडी आणि कार्ली नदीच्या संगमावर वसलेला आहे. याच्या एका बाजूला हिरवेगार सह्याद्री पर्वत आणि दुसऱ्या बाजूला निळाशार अरबी समुद्र आहे. हा समुद्रकिनारा सुमारे 7 किलोमीटर लांबीचा आहे आणि त्याच्या आजूबाजूला नारळ, सुपारी आणि आंब्याच्या बागांनी नटलेला आहे.
तारकर्ली हा भारतातील स्कुबा डायव्हिंगसाठी सर्वोत्तम ठिकाणांपैकी एक आहे. येथील स्वच्छ पाण्यामुळे समुद्राखालचे रंगीबेरंगी कोरल रीफ्स आणि दुर्मिळ सागरी जीव पाहता येतात. इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ स्कुबा डायव्हिंग अँड अक्वेटिक स्पोर्ट्स (IISDA) येथे प्रशिक्षण आणि सुविधा उपलब्ध आहे. येथे बोटिंग, जेट स्कीइंग, पॅरासेलिंग, बनाना राइड आणि मोटारबाइकिंग यासारख्या साहसी खेळांचा आनंद येथे घेता येतो. तारकर्लीच्या हाऊसबोट्स केरळच्या बॅकवॉटर्स आणि काश्मीरच्या डल लेकची आठवण करून देतात. येथे नदी आणि समुद्राच्या संगमावर हाऊसबोट्सचा अनुभव घेता येतो.
तारकर्ली हे केवळ पर्यटन स्थळच नाही, तर कोकणच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीक आहे. येथील स्थानिक मालवणी संस्कृती, मासेमारी आणि शेती यांचा अनोखा संगम पर्यटकांना आकर्षित करतो. येथील स्थानिक खाद्यपदार्थ, विशेषतः मासे आणि कोकणी पदार्थ, पर्यटकांमध्ये खूप लोकप्रिय आहेत. हा समुद्रकिनारा देश-विदेशातील पर्यटकांचे प्रमुख आकर्षण आहे. तारकर्ली हे निसर्गप्रेमी, साहसी क्रीडाप्रेमी आणि कोकणी संस्कृतीचा अनुभव घेऊ इच्छिणाऱ्यांसाठी एक आदर्श ठिकाण आहे.
८) गोकर्ण बीच – कर्नाटक:
गोकर्ण बीच हे कर्नाटक राज्यातील उत्तर कन्नड जिल्ह्यातील गोकर्ण गावातील एक नयनरम्य समुद्रकिनारा आहे. अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेले गोकर्ण हे धार्मिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक सौंदर्याचा अनोखा संगम आहे. हे ठिकाण तीर्थक्षेत्र आणि पर्यटन स्थळ म्हणून प्रसिद्ध आहे. गोकर्णला “दक्षिण काशी” असेही म्हटले जाते, कारण येथील महाबळेश्वर मंदिर हे हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाचे तीर्थस्थान आहे. गोकर्ण बीच त्याच्या शांत वातावरण, स्वच्छ वालुकामय किनाऱ्य आणि निसर्गसौंदर्यासाठी पर्यटकांचे आकर्षण आहे. हा समुद्रकिनारा सुमारे 2 किलोमीटर लांबीचा असून आणि त्याच्या आसपास हिरवीगार टेकड्या आणि नारळाच्या झाडांनी नटलेला परिसर आहे. गोकर्णच्या समुद्रकिनाऱ्याला अग्नाशिनी आणि गंगावली या दोन नद्या येऊन मिळतात, ज्यामुळे येथील निसर्गसौंदर्य अधिकच खुलते.
गोकर्ण हे हिंदू धर्मातील एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे. येथील महाबळेश्वर मंदिर हे भगवान शिवाला समर्पित आहे आणि याला “आत्मलिंग” मंदिर असेही म्हणतात. पौराणिक कथेनुसार, रावणाने कैलास पर्वतावरून आणलेले शिवलिंग येथे स्थापित झाले. यामुळे गोकर्णला धार्मिक पर्यटकांचा ओघ असतो. याशिवाय, गणपती मंदिर, कोटितीर्थ आणि इतर धार्मिक स्थळे येथे आहेत. गोकर्णमध्ये शिवरात्री, गणेश चतुर्थी आणि इतर सण मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. स्थानिक कन्नड आणि कोकणी संस्कृती येथील जीवनशैलीत दिसून येते.
गोकर्ण बीच हे निसर्ग, अध्यात्म आणि साहस यांचा सुंदर संगम आहे. येथील शांतता, धार्मिक महत्त्व आणि निसर्गसौंदर्य यामुळे हे ठिकाण प्रत्येक पर्यटकाला आकर्षित करते.
९) मुरुडेश्वर बीच – उत्तर कन्नड, कर्नाटक:
मुरुडेश्वर बीच हे कर्नाटकातील उत्तर कन्नड जिल्ह्यातील मुरुडेश्वर गावातील एक आकर्षक आणि धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचे समुद्रकिनारा आहे. अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेले हे ठिकाण त्याच्या निसर्गसौंदर्याबरोबरच भगवान शिवाच्या विशाल मूर्ती आणि प्राचीन मुरुडेश्वर मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. मुरुडेश्वर बीच हे अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर आणि कंदुका टेकडीच्या पायथ्याशी वसलेले आहे. हा समुद्रकिनारा सुमारे 2 किलोमीटर लांबीचा आहे आणि त्याच्या आसपास हिरव्या टेकड्या आणि नारळाच्या बागांनी नटलेला परिसर आहे. येथील समुद्राचे पाणी स्वच्छ आणि निळे आहे, ज्यामुळे सूर्योदय आणि सूर्यास्ताची दृश्ये अतिशय रमणीय दिसतात. मुरुडेश्वरच्या पश्चिमेला अरबी समुद्र आणि पूर्वेला सह्याद्री पर्वतरांगा यामुळे येथील नैसर्गिक सौंदर्य अधिकच खुलते.
मुरुडेश्वर हे हिंदू धर्मातील एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे. येथील मुरुडेश्वर मंदिर भगवान शिवाला समर्पित आहे. मंदिराच्या परिसरातील 123 फूट उंचीची भगवान शिवाची मूर्ती ही जगातील दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात मोठी शिवमूर्ती आहे, जी पर्यटकांचे प्रमुख आकर्षण आहे. याशिवाय, 249 फूट उंचीचा राजा गोपुरा (मंदिराचा प्रवेशद्वार) हा भारतातील सर्वात उंच गोपुरांपैकी एक आहे. मुरुडेश्वरमध्ये शिवरात्री, नवरात्री आणि गणेश चतुर्थी यासारखे सण मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. स्थानिक कन्नड आणि कोकणी संस्कृती येथील जीवनशैली आणि खाद्यपदार्थांमध्ये दिसून येते. मुरुडेश्वर हे तीर्थक्षेत्र आणि पर्यटन स्थळ यांचा अनोखा संगम आहे, जे देश-विदेशातील पर्यटक आणि भाविकांना आकर्षित करते.
१०) पनंबूर बीच – मंगळुरू, कर्नाटक:
पनंबूर बीच हे कर्नाटकातील मंगळुरू (मंगलोर) शहरातील अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेले एक लोकप्रिय समुद्रकिनारा आहे. मंगळुरू शहराच्या केंद्रापासून सुमारे 10 किलोमीटर उत्तरेला, न्यू मंगलोर पोर्टजवळ असलेले हे ठिकाण भारतातील सर्वात स्वच्छ आणि सुरक्षित समुद्रकिनाऱ्यांपैकी एक मानले जाते. पनंबूर बीच त्याच्या सोनेरी वाळू, स्वच्छ निळ्या पाण्याने आणि नयनरम्य सूर्यास्ताच्या दृश्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. हे ठिकाण स्थानिक आणि पर्यटकांसाठी एक प्रमुख आकर्षण आहे, पनंबूर बीच हा खाजगी उद्योगाद्वारे व्यवस्थापित केले जाणारे भारतातील एकमेव समुद्रकिनारा आहे.
हा समुद्रकिनारा सुमारे 2 किलोमीटर लांबीचा आहे आणि त्याच्या आसपास बंदर आणि औद्योगिक परिसर आहे, ज्यामुळे येथून समुद्रात लंगर टाकलेली जहाजे आणि बंदराचे दृश्य पाहता येते. पनंबूर बीच हे मंगळुरूच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. येथे आयोजित होणारे सांस्कृतिक आणि क्रीडा उत्सव, जसे की आंतरराष्ट्रीय पतंग महोत्सव आणि करावली उत्सव, पर्यटक आणि स्थानिकांना एकत्र आणतात. करावली उत्सव हा कोकण क्षेत्रातील संस्कृती, नृत्य आणि संगीत यांचे प्रदर्शन करणारा 10 दिवसांचा उत्सव आहे, जो स्थानिक प्रतिभांना प्रोत्साहन देतो. याशिवाय, येथील स्थानिक खाद्यपदार्थ, विशेषतः समुद्री खाद्य आणि कन्नड थाळी, पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहेत. पनंबूर बीच हे कुटुंब, मित्र आणि जोडप्यांसाठी एक आदर्श ठिकाण आहे, जिथे प्रत्येकासाठी काही ना काही मनोरंजन उपलब्ध आहे.
पनंबूर बीच हे मंगळुरूतील एक नयनरम्य आणि चैतन्यपूर्ण समुद्रकिनारा आहे, जे स्वच्छता, साहसी क्रीडा आणि सांस्कृतिक उत्सवांसाठी प्रसिद्ध आहे.
११) कोवलम बीच – तिरुवनंतपुरम, केरळ:
कोवलम बीच हे केरळमधील तिरुवनंतपुरम शहरापासून सुमारे 16 किलोमीटर अंतरावर असलेला एक आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे समुद्रकिनारा आहे. अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेले हे ठिकाण आपल्या नारळाच्या झाडांनी नटलेल्या किनाऱ्यांमुळे, स्वच्छ निळ्या पाण्यामुळे आणि शांत वातावरणामुळे प्रसिद्ध आहे. कोवलम हे नाव “नारळाच्या झाडांचा किनारा” या अर्थाने येथील नैसर्गिक सौंदर्याला साजेसे आहे. 1970 च्या दशकात हिप्पी संस्कृतीने कोवलमला जागतिक पर्यटन नकाशावर आणले आणि आजही हे ठिकाण देश-विदेशातील पर्यटकांचे प्रमुख आकर्षण आहे. कोवलम बीच हे तीन प्रमुख समुद्रकिनाऱ्यांनी बनलेले आहे: लाइटहाऊस बीच, हवाह बीच आणि समुद्र बीच, ज्यामुळे येथे विविध प्रकारच्या पर्यटकांसाठी आकर्षणे उपलब्ध आहेत.
कोवलम बीच हे केरळच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे आणि पर्यटन संस्कृतीचे प्रतीक आहे. येथे केरळच्या स्थानिक कला, नृत्य आणि खाद्यपदार्थांचा अनुभव घेता येतो. कोवलममध्ये कथकली आणि मोहिनीअट्टम यासारख्या पारंपरिक नृत्यांचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. याशिवाय, येथील आयुर्वेदिक उपचार आणि मसाज केंद्रे जगभरात प्रसिद्ध आहेत, जे पर्यटकांना शारीरिक आणि मानसिक शांती प्रदान करतात. स्थानिक मालवणी आणि केरळी खाद्यपदार्थ, विशेषतः समुद्री मासे आणि नारळावर आधारित पदार्थ, येथे खूप लोकप्रिय आहेत. कोवलममधील सण आणि उत्सव, जसे की ओणम आणि विशु, स्थानिक संस्कृतीचा आनंद देणारे असतात.
कोवलम बीच हे केरळमधील एक नयनरम्य आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध पर्यटन स्थळ आहे, जे निसर्ग, साहस आणि अध्यात्म यांचा संगम आहे. येथील स्वच्छ किनारा, आयुर्वेदिक उपचार आणि केरळी खाद्यपदार्थ पर्यटकांना अविस्मरणीय अनुभव देतात.
१२) अलाप्पुझा बीच – अलाप्पुझा, केरळ:
अलाप्पुझा बीच, ज्याला अल्लेप्पी बीच असेही म्हणतात, हे केरळमधील अलाप्पुझा (अल्लेप्पी) शहरातील अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेला एक नयनरम्य आणि लोकप्रिय समुद्रकिनारा आहे. अलाप्पुझा, ज्याला “पूर्वेचे व्हेनिस” असेही म्हटले जाते, हा समुद्रकिनारा सुमारे 2 किलोमीटर लांबीचा असून हा समुद्रकिनारा त्याच्या बॅकवॉटर्स, हाऊसबोट्स आणि समुद्रकिनाऱ्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. अलाप्पुझा बीच हे त्याच्या सोनेरी वाळू, नारळाच्या झाडांनी नटलेल्या किनाऱ्यांमुळे आणि शांत वातावरणामुळे पर्यटकांचे आकर्षण आहे.
अलाप्पुझा बीच हे केरळच्या सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. येथे दरवर्षी आयोजित होणारा अलाप्पुझा बीच फेस्टिव्हल पर्यटक आणि स्थानिकांना एकत्र आणतो, ज्यामध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रम, खाद्यपदार्थांचे स्टॉल्स आणि क्रीडा स्पर्धांचा समावेश असतो. याशिवाय, येथील नेहरू ट्रॉफी बोट रेस, जी पुनमदा तलावात आयोजित केली जाते, ही केरळमधील सर्वात प्रसिद्ध सांस्कृतिक आणि क्रीडा उत्सवांपैकी एक आहे. येथील स्थानिक केरळी खाद्यपदार्थ, जसे की अप्पम, पुट्टू, समुद्री मासे आणि नारळावर आधारित करी, पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहेत. अलाप्पुझा बीचवर आयुर्वेदिक उपचार आणि योग सत्रांचा अनुभव घेता येतो, जे केरळच्या परंपरेचा भाग आहे. हे ठिकाण केरळच्या सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक सौंदर्याचा अनुभव घेण्यासाठी आदर्श आहे.
१३) चेराई बीच – कोची, केरळ:
चेराई बीच हे केरळमधील कोची (एर्नाकुलम) शहरापासून सुमारे 25 किलोमीटर अंतरावर असलेले एक नयनरम्य आणि शांत समुद्रकिनारा आहे. अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर आणि पेरियार नदीच्या बॅकवॉटर्सच्या संगमावर वसलेले हे ठिकाण त्याच्या सोनेरी वाळू, नारळाच्या झाडांनी नटलेल्या किनाऱ्यांमुळे आणि स्वच्छ पाण्यासाठी प्रसिद्ध आहे. चेराई बीच त्याच्या बॅकवॉटर्स आणि समुद्रकिनाऱ्याच्या अनोख्या संगमामुळे चेराईला “केरळचे गोल्डन बीच” असेही म्हटले जाते. हा समुद्रकिनारा सुमारे 10 किलोमीटर लांबीचा आहे, आणि त्याच्या एका बाजूला समुद्र तर दुसऱ्या बाजूला बॅकवॉटर्स आणि खारफुटीच्या जंगलांनी नटलेला परिसर आहे. चेराई बीचवर बोटींद्वारे समुद्रात जाऊन डॉल्फिन पाहण्याचा अनुभव घेता येतो. येथे ओणम, विशु आणि स्थानिक मंदिरांचे सण उत्साहात साजरे केले जातात.
चेराई बीचवर आयुर्वेदिक उपचार आणि योग सत्रे उपलब्ध आहेत, जे केरळच्या आयुर्वेदिक परंपरेचा भाग आहेत. याशिवाय, येथील समुद्री मासे, नारळावर आधारित करी आणि केरळी थाळी पर्यटकांमध्ये खूप लोकप्रिय आहे. चेराई बीचवर स्थानिक मच्छीमारांच्या बोटी आणि जाळ्यांचे दृश्य येथील सांस्कृतिक वैशिष्ट्याला अधोरेखित करते.
चेराई बीच हे कोचीच्या गजबजाटापासून दूर, शांतता आणि निसर्गसौंदर्याचा अनुभव घेण्यासाठी आदर्श आहे. हे ठिकाण स्थानिक आणि आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहे.
Sea Beaches in India पूर्व किनारी समुद्रकिनारे (बंगालचा उपसागर)
१) मरीना बीच – चेन्नई, तामिळनाडू:
मरीना बीच हा तामिळनाडूच्या चेन्नई शहरातील बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर वसलेले एक प्रसिद्ध आणि ऐतिहासिक समुद्रकिनारा असून तो सुमारे 13 किलोमीटर लांबीचा हा समुद्रकिनारा जगातील सर्वात लांब शहरी समुद्रकिनाऱ्यांपैकी एक आहे. हा समुद्रकिनारा शहराच्या मध्यवर्ती भागात, फोर्ट सेंट जॉर्जपासून सेंट थॉमस माउंटपर्यंत पसरलेला आहे. येथील सोनेरी वाळू, सूर्योदयाचे रंगीबेरंगी दृश्य आणि सांस्कृतिक उत्सव यामुळे हे ठिकाण पर्यटकांचे प्रमुख आकर्षण आहे. मरीना बीचला चेन्नईचे “हृदय” असेही म्हटले जाते, आणि हे शहराच्या गजबजलेल्या जीवनात शांतता आणि मनोरंजनाचे ठिकाण आहे.
मरीना बीच हे चेन्नईच्या सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. येथे अनेक ऐतिहासिक आणि राजकीय घटना घडल्या आहेत, ज्यामुळे याला विशेष महत्त्व आहे. मरीना बीचवर अनेक तमिळनाडूच्या नेत्यांचे स्मारक, जसे की अण्णा दुराई आणि एम. जी. रामचंद्रन यांचे स्मारक, आहेत. येथे दरवर्षी गणतंत्र दिन, स्वातंत्र्य दिन आणि स्थानिक सण उत्साहात साजरे केले जातात. मरीना बीचवर स्थानिक खाद्यपदार्थांचे स्टॉल्स, विशेषतः तमिळ खाद्यपदार्थ जसे की सुंदल, मुरुक्कू आणि मासे करी, पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहेत. याशिवाय, येथे पतंगबाजी, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि क्रीडा स्पर्धा आयोजित केल्या जातात.
मरीना बीच हे चेन्नईचे सांस्कृतिक आणि सामाजिक हृदय आहे, जे त्याच्या विशाल लांबी, ऐतिहासिक स्मारक आणि चैतन्यपूर्ण वातावरणासाठी प्रसिद्ध आहे. येथील सूर्योदय, स्थानिक खाद्यपदार्थ आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम पर्यटकांना अविस्मरणीय अनुभव देतात.
२) महाबलीपुरम बीच – तामिळनाडू:
महाबलीपुरम बीच, ज्याला ममल्लपुरम बीच असेही म्हणतात, हे तामिळनाडूच्या चेंगलपट्टू जिल्ह्यात, बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर वसलेला एक ऐतिहासिक आणि नयनरम्य समुद्रकिनारा आहे. हा समुद्रकिनारा सुमारे 2 किलोमीटर लांबीचा आहे आणि त्याच्या आसपास खडकाळ किनारे, नारळाच्या बागा आणि प्राचीन शिल्पांनी नटलेला परिसर आहे. हा समुद्रकिनारा केवळ त्याच्या सोनेरी वाळू आणि स्वच्छ पाण्यासाठीच नाही, तर पल्लव राजवंशाच्या काळातील प्राचीन खडक कोरीव मंदिरे, रथ मंदिरे आणि शिल्पकलेसाठीही ओळखला जातो. महाबलीपुरम बीच हे निसर्ग, इतिहास आणि संस्कृती यांचा सुंदर संगम आहे, जे पर्यटक आणि इतिहासप्रेमींसाठी एक आदर्श ठिकाण आहे.
महाबलीपुरम हे 7व्या आणि 8व्या शतकातील पल्लव राजवंशाच्या काळातील कला आणि वास्तुकलेचा उत्कृष्ट नमुना आहे. येथील समुद्रकिनारी असलेले शोर टेम्पल (किनारी मंदिर) हे यूनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहे आणि समुद्रकिनाऱ्याच्या सौंदर्यात भर घालते. महाबलीपुरमला “सात पॅगोडांचे शहर” असेही म्हटले जाते, कारण पौराणिक कथेनुसार येथे सात मंदिरे होती, ज्यापैकी फक्त एकच आज दिसते. येथील खडक कोरीव मंदिरे, रथ मंदिरे आणि भीमाचा रथ यांसारख्या वास्तू इतिहासप्रेमींसाठी आकर्षणाचा केंद्रबिंदू आहेत. येथे तमिळ संस्कृती आणि खाद्यपदार्थ, जसे की इडली, डोसा, समुद्री मासे आणि तमिळ थाळी, पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहेत. महाबलीपुरममध्ये दरवर्षी डिसेंबर-जानेवारीत आयोजित होणारा महाबलीपुरम नृत्य महोत्सव हा भारतीय शास्त्रीय नृत्यांचा उत्सव आहे, जो पर्यटकांना आकर्षित करतो.
महाबलीपुरम बीच हे इतिहास, संस्कृती आणि निसर्ग यांचा सुंदर संगम आहे. येथील शोर टेम्पल, खडक कोरीव शिल्पे आणि सूर्योदयाची दृश्ये पर्यटकांना अविस्मरणीय अनुभव देतात. इतिहासप्रेमी, निसर्गप्रेमी आणि सांस्कृतिक उत्साही यांच्यासाठी महाबलीपुरम हे एक आदर्श ठिकाण आहे.
३) रामेश्वरम आणि धनुषकोडी समुद्रकिनारे – तामिळनाडू:
रामेश्वरम आणि धनुषकोडी समुद्रकिनारे हे तामिळनाडूच्या रामनाथपुरम जिल्ह्यात, पंबन द्वीपावर वसलेले दोन अनोखे आणि धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचे समुद्रकिनारे आहेत. रामेश्वरम हे हिंदू धर्मातील चार धामांपैकी एक आणि बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असलेले पवित्र तीर्थक्षेत्र आहे, जिथे भगवान रामाने लंकेवर विजय मिळवण्यापूर्वी भगवान शिवाची पूजा केली होती. धनुषकोडी हा समुद्रकिनारा रामेश्वरमच्या दक्षिण टोकावर, बंगालचा उपसागर आणि हिंदी महासागराच्या संगमावर आहे, आणि रामायणातील राम सेतूशी संबंधित आहे. हे समुद्रकिनारे त्यांच्या नैसर्गिक सौंदर्यासाठी, धार्मिक महत्त्वासाठी आणि ऐतिहासिक घटनांसाठी प्रसिद्ध आहेत.
रामेश्वरम बीच हा बंगालच्या उपसागराला लागून असलेला एक शांत समुद्रकिनारा आहे, ज्याच्या आसपास मंदिरे आणि पवित्र तीर्थे आहेत. धनुषकोडी बीच हे भारताच्या शेवटच्या टोकावर आहे, जिथे बंगालचा उपसागर आणि हिंदी महासागर एकत्र येतात. येथील स्वच्छ पाणी, पांढरी वाळू आणि दोन समुद्रांच्या संगमाचे दृश्य पर्यटकांना मोहित करते.
रामेश्वरम हे हिंदू धर्मातील एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे, जिथे रामनाथस्वामी मंदिर आहे. हे मंदिर भगवान शिवाला समर्पित असून, येथील ज्योतिर्लिंगाची स्थापना भगवान राम आणि सीता यांनी केली होती अशी मान्यता आहे. रामायणानुसार, रामाने रावणाचा वध केल्यानंतर ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त होण्यासाठी येथे शिवलिंगाची स्थापना केली. मंदिराचा 4000 फूट लांब व्हरांडा आणि द्रविड वास्तुकला जगप्रसिद्ध आहे. धनुषकोडी हे रामायणाशी जोडलेले आहे, जिथे रामाने विभीषणाच्या सांगण्यावरून राम सेतूचा एक भाग आपल्या धनुष्याने तोडला, म्हणून याला “धनुषकोडी” असे नाव पडले. येथील कोठंडारामस्वामी मंदिर हे राम, सीता, लक्ष्मण आणि हनुमान यांना समर्पित आहे. धनुषकोडीला 1964 पूर्वी एक समृद्ध बंदर शहर म्हणून ओळखले जाते, परंतु चक्रवाताने येथील रेल्वे, रेल्वे स्थानक आणि गाव नष्ट झाले, ज्यामुळे हे “भुतांचे शहर” म्हणूनही ओळखले जाते.
रामेश्वरम आणि धनुषकोडी समुद्रकिनारे हे धार्मिक, ऐतिहासिक आणि नैसर्गिक सौंदर्याचा अनोखा संगम आहे. रामनाथस्वामी मंदिर, पंबन पूल, राम सेतू आणि धनुषकोडीचे रहस्यमय वातावरण पर्यटकांना अविस्मरणीय अनुभव देतात. तीर्थयात्री, निसर्गप्रेमी आणि इतिहासप्रेमींसाठी हे ठिकाण आदर्श आहे.
४) कन्याकुमारी बीच – तामिळनाडू:
कन्याकुमारी बीच हे तामिळनाडूच्या कन्याकुमारी शहरात, भारताच्या दक्षिण टोकावर वसलेला प्रसिद्ध समुद्रकिनारा आहे. अरबी समुद्र, बंगालचा उपसागर आणि हिंदी महासागर यांच्या त्रिवेणी संगमासाठी प्रसिद्ध, कन्याकुमारी हे धार्मिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक सौंदर्याचे मिश्रण आहे. हे ठिकाण कन्याकुमारी मंदिर, विवेकानंद रॉक मेमोरियल आणि थिरुवल्लुवर पुतळ्यासाठी जगप्रसिद्ध आहे. कन्याकुमारी बीच त्याच्या खडकाळ किनाऱ्यामुळे, सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या रंगीबेरंगी दृश्यांमुळे आणि शांत वातावरणामुळे पर्यटकांना आकर्षित करते.
कन्याकुमारी हे हिंदू धर्मातील एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे. येथील कन्याकुमारी अम्मन मंदिर हे देवी पार्वतीच्या कुमारी रूपाला समर्पित आहे आणि देशभरातील भाविकांचे आकर्षण आहे. पौराणिक कथेनुसार, देवी कन्याकुमारीने येथे तपश्चर्या केली होती. याशिवाय, विवेकानंद रॉक मेमोरियल हे स्वामी विवेकानंदांनी 1892 मध्ये ध्यान केलेल्या खडकावर बांधले गेले आहे, जे आध्यात्मिक आणि ऐतिहासिक महत्त्वाचे आहे. थिरुवल्लुवर पुतळा, जो तमिळ कवी आणि तत्त्वज्ञानी थिरुवल्लुवर यांना समर्पित आहे, हा 133 फूट उंचीचा भव्य पुतळा आहे. कन्याकुमारीमध्ये चैत्र पौर्णिमा, नवरात्री आणि स्थानिक सण उत्साहात साजरे केले जातात. येथील तमिळ आणि केरळी संस्कृती यांचा संगम पर्यटकांना स्थानिक खाद्यपदार्थ आणि परंपरांशी जोडतो.
कन्याकुमारी बीच हे भारताच्या दक्षिण टोकावरील एक अनोखे आणि आध्यात्मिक पर्यटन स्थळ आहे, जे तीन समुद्रांच्या संगमासाठी, धार्मिक स्थळांसाठी आणि नैसर्गिक सौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे. तीर्थयात्री, निसर्गप्रेमी आणि साहसी उत्साही यांच्यासाठी कन्याकुमारी हे एक आदर्श ठिकाण आहे. कन्याकुमारीला भेट देऊन भारताच्या सांस्कृतिक, आध्यात्मिक आणि नैसर्गिक वैभवाचा आनंद घेता येतो.
५) म्यपाडू बीच – नेल्लोर, आंध्र प्रदेश:
म्यपाडू बीच हा आंध्र प्रदेशच्या श्री पोट्टी श्रीरामुलु नेल्लोर जिल्ह्यातील एक नयनरम्य आणि शांत समुद्रकिनारा आहे, जो बंगालच्या उपसागराच्या पूर्व किनाऱ्यावर वसलेले आहे. नेल्लोर शहरापासून सुमारे 25 किलोमीटर अंतरावर, म्यपाडू गावात असलेले हे समुद्रकिनारा त्याच्या सोनेरी वाळू, स्वच्छ पाणी आणि शांत वातावरणासाठी प्रसिद्ध आहे. आंध्र प्रदेश पर्यटन विकास महामंडळ (APTDC) द्वारा व्यवस्थापित, म्यपाडू बीच हे स्थानिक मच्छीमारांचे केंद्र आहे आणि पर्यटकांसाठी जलक्रीडा, बोटिंग आणि निसर्ग सौंदर्याचा आनंद घेण्याचे ठिकाण आहे. येथील स्थानिक संस्कृतीत तेलुगु आणि उर्दू भाषांचा प्रभाव आहे, आणि स्थानिक बाजारपेठेत आंध्र खाद्यपदार्थ, जसे की मासे करी, झिंगे आणि तिखट तेलुगु थाळी, पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहे. म्यपाडूजवळील श्री मल्लिकार्जुन स्वामी मंदिर, जे 12व्या शतकातील आहे, हे भगवान शिवाला समर्पित आहे आणि धार्मिक पर्यटकांना आकर्षित करते. म्यपाडू बीचवर स्थानिक पातळीवर सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि पारंपरिक नृत्यांचे प्रदर्शन क्वचितच आयोजित केले जाते, जे आंध्र प्रदेशच्या सांस्कृतिक वारशाची झलक देते.
म्यपाडू हा समुद्रकिनारा कमी गर्दीमुळे शांतता शोधणाऱ्या पर्यटकांसाठी आणि कुटुंबांसाठी आदर्श आहे. म्यपाडू बीच हे सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या दृश्यांसाठी आणि स्थानिक आंध्र खाद्यपदार्थांचा आनंद घेण्यासाठी लोकप्रिय आहे.
६) पुरी बीच – पुरी, ओडिशा:
पुरी बीच, ज्याला स्वर्ण रेखा बीच (Golden Beach) असेही म्हणतात, हे ओडिशाच्या पुरी शहरात बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर वसलेले एक प्रसिद्ध आणि धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचा समुद्रकिनारा आहे. पुरी हे हिंदू धर्मातील चार धामांपैकी एक आणि भगवान जगन्नाथ मंदिरासाठी जगप्रसिद्ध आहे. पुरी बीच त्याच्या सोनेरी वाळू, शांत लाटा आणि सूर्योदयाच्या रंगीबेरंगी दृश्यांसाठी ओळखले जातो. हा समुद्रकिनारा सुमारे 7 किलोमीटर लांबीचा असून त्याच्या आसपास नारळाच्या बागा, मच्छीमार गावे आणि मंदिरे आहेत. येथील सोनेरी वाळू आणि सौम्य लाटा पर्यटकांना समुद्रकिनारी चालण्यासाठी आणि सूर्यस्नानासाठी आकर्षित करतात.हे ठिकाण धार्मिक तीर्थयात्री, निसर्गप्रेमी आणि साहसी पर्यटकांसाठी आकर्षण आहे.
पुरी हे हिंदू धर्मातील एक प्रमुख तीर्थक्षेत्र आहे, आणि जगन्नाथ मंदिर येथील सर्वात महत्त्वाचे आकर्षण आहे. भगवान जगन्नाथ, बलभद्र आणि सुभद्रा यांना समर्पित हे मंदिर देशभरातील भाविकांना आकर्षित करते. पुरी बीच हे मंदिरापासून जवळ आहे, आणि येथे स्नान केल्याने पापमुक्ती मिळते अशी मान्यता आहे. दरवर्षी जून-जुलैमध्ये आयोजित होणारी रथयात्रा हा जगप्रसिद्ध उत्सव आहे, ज्यामध्ये लाखो भाविक सहभागी होतात. पुरी बीचवर आयोजित होणारा पुरी बीच फेस्टिव्हल (नोव्हेंबर-डिसेंबर) हा ओडिशाच्या कला, नृत्य आणि संस्कृतीचे प्रदर्शन करतो. येथील ओडिया खाद्यपदार्थ, जसे की दालमा, पखाला भात आणि समुद्री मासे, पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहेत. पुरीची ओडिया संस्कृती, स्थानिक हस्तकला आणि पाटाचित्र कला येथील सांस्कृतिक वैभवात भर घालतात.
पुरी बीच स्थानिक आणि आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहे. येथील सांस्कृतिक उत्सव, विशेषतः रथयात्रा, आणि स्थानिक खाद्यपदार्थ यामुळे पुरी बीचला विशेष महत्त्व आहे. पुरी बीच हे धार्मिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक सौंदर्याचा अनोखा संगम आहे. येथील जगन्नाथ मंदिर, सूर्योदयाची दृश्ये, ओडिया खाद्यपदार्थ आणि सांस्कृतिक उत्सव पर्यटकांना अविस्मरणीय अनुभव देतात.
७) चंद्रभागा बीच – कोणार्क, ओडिशा
चंद्रभागा बीच हे ओडिशाच्या पुरी जिल्ह्यातील कोणार्क येथे, बंगालच्या उपसागराच्या किनाऱ्यावर वसलेला एक नयनरम्य आणि धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचा समुद्रकिनारा आहे. हा समुद्रकिनारा सुमारे 2-3 किलोमीटर लांबीचा आहे आणि त्याच्या आसपास नारळाच्या बागा, मच्छीमार गावे आणि चंद्रभागा नदी आहे. कोणार्क सूर्य मंदिरापासून सुमारे 3 किलोमीटर अंतरावर असलेले हे ठिकाण त्याच्या सोनेरी वाळू, शांत लाटा आणि सूर्योदयाच्या रंगीबेरंगी दृश्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. चंद्रभागा बीच हे धार्मिक तीर्थक्षेत्र आणि पर्यटन स्थळ यांचा संगम आहे, जिथे सूर्यदेवाची पूजा आणि सांस्कृतिक उत्सव आयोजित केले जातात. येथील शांत वातावरण आणि निसर्गसौंदर्य पर्यटकांना आणि तीर्थयात्रींना आकर्षित करते. चंद्रभागा नदी आणि समुद्राचा संगम येथील विशेष आकर्षण आहे, आणि येथे स्नान केल्याने पापमुक्ती मिळते अशी धार्मिक मान्यता आहे.
चंद्रभागा बीच हे सूर्यदेवाच्या उपासनेसाठी धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचे आहे, कारण येथे प्राचीन काळी सूर्य मंदिर होते, ज्याचे अवशेष आजही दिसतात. कोणार्क सूर्य मंदिर, जे यूनेस्को जागतिक वारसा स्थळ आहे, चंद्रभागा बीचजवळ आहे आणि सूर्यदेवाला समर्पित आहे. पौराणिक कथेनुसार, भगवान कृष्णाचा पुत्र सांब याने येथे सूर्यदेवाची तपश्चर्या केली होती, आणि त्याला कुष्ठरोगातून मुक्ती मिळाली होती. यामुळे येथे स्नान आणि सूर्यपूजा विशेष महत्त्वाची आहे. दरवर्षी माघ महिन्यातील शुक्ल सप्तमीला येथे चंद्रभागा यात्रा आयोजित केला जाते, ज्यामध्ये हजारो भाविक सूर्यदेवाला अर्घ्य अर्पण करतात. येथील ओडिया संस्कृती, पाटाचित्र कला आणि स्थानिक खाद्यपदार्थ, जसे की चेन्ना पोड़ा, दालमा आणि समुद्री मासे, पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहेत.
चंद्रभागा बीच हे ओडिशातील एक धार्मिक आणि निसर्गसौंदर्याने नटलेले समुद्रकिनारा आहे, जे येथील शांत वातावरण, ओडिया खाद्यपदार्थ आणि सांस्कृतिक उत्सव पर्यटकांना अविस्मरणीय अनुभव देतात. तीर्थयात्री, निसर्गप्रेमी आणि इतिहासप्रेमी यांच्यासाठी चंद्रभागा बीच हे एक आदर्श ठिकाण आहे.
बेटे:
१) हॅवलॉक बेट – अंदमान आणि निकोबार:
हॅवलॉक बेट, ज्याला आता अधिकृतपणे स्वराज दीप म्हणतात, हे अंदमान आणि निकोबार बेटसमूहातील रिचीच्या द्वीपसमूहात वसलेले एक नयनरम्य आणि पर्यटकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय बेट आहे. पोर्ट ब्लेअरपासून सुमारे 41 किमी ईशान्येला, बंगालच्या उपसागरात असलेले हे बेट आपल्या पांढऱ्या वाळूच्या समुद्रकिनाऱ्यांसाठी, निळ्याशार पाण्यासाठी आणि समृद्ध सागरी जैवविविधतेसाठी प्रसिद्ध आहे. हे भारतातील सर्वोत्तम स्कूबा डायव्हिंग आणि स्नॉर्कलिंग स्थळांपैकी एक आहे. 2018 मध्ये, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या बेटाचे नाव सुभाषचंद्र बोस यांच्या स्मरणार्थ स्वराज दीप असे ठेवले, कारण बोस यांनी 1943 मध्ये पोर्ट ब्लेअर येथे भारतीय तिरंगा फडकवला होता. हॅवलॉक बेट हे पर्यटकांसाठी पर्यावरणस्नेही पर्यटनाला प्रोत्साहन देणारे ठिकाण आहे, जिथे राधानगर बीच, एलिफंट बीच आणि काला पाथर बीच यांसारखे समुद्रकिनारे पर्यटकांना मोहित करतात. येथील चुनखडीच्या गुहा आणि समृद्ध मॅन्ग्रोव्ह जंगले निसर्गप्रेमींसाठी आकर्षण आहेत.
हॅवलॉक बेटाचे नाव मूळतः ब्रिटिश जनरल सर हेन्री हॅवलॉक यांच्या नावावरून ठेवले गेले होते, परंतु 2018 मध्ये ते स्वराज दीप असे बदलण्यात आले. बेटावरील संस्कृतीत बंगाली, तमिळ आणि तेलुगु भाषांचा प्रभाव आहे, आणि स्थानिक पदार्थ, विशेषतः समुद्री मासे, पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहेत. येथे सण आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम क्वचितच आयोजित केले जातात, परंतु स्थानिक बाजारपेठेत शेल्सपासून बनवलेले दागिने आणि स्मृतिचिन्हे मिळतात.
हॅवलॉक बेट (स्वराज दीप) हे अंदमान आणि निकोबारमधील एक खरे नंदनवन आहे, जे आपल्या पांढऱ्या वाळूच्या समुद्रकिनाऱ्यांसाठी, निळ्या पाण्यासाठी आणि साहसी क्रीडांसाठी प्रसिद्ध आहे. राधानगर बीच, स्कूबा डायव्हिंग, मॅन्ग्रोव्ह कयाकिंग आणि स्थानिक समुद्री पदार्थ येथील अनुभव अविस्मरणीय बनवतात. तीर्थयात्री, साहसी उत्साही आणि निसर्गप्रेमी यांच्यासाठी हॅवलॉक बेट हे एक आदर्श ठिकाण आहे.
२) पोर्ट ब्लेअर – अंदमान आणि निकोबार:
पोर्ट ब्लेअरला सप्टेंबर 2024 पासून अधिकृतपणे श्री विजया पुरम म्हणतात, हे अंदमान आणि निकोबार बेटसमूहाची राजधानी आणि प्रमुख पर्यटन केंद्र आहे. बंगालच्या उपसागरात दक्षिण अंदमान बेटावर वसलेले हे शहर ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक सौंदर्यासाठी प्रसिद्ध आहे. पोर्ट ब्लेअर हे ब्रिटिश काळात सेल्युलर जेल होते. येथील भूप्रदेश डोंगराळ, हिरव्या जंगलांनी आणि मॅन्ग्रोव्हने नटलेला आहे. येथील समुद्रकिनारे, जसे की कॉर्बिन्स कोव्ह, व्हायपर आयलंड, आणि नॉर्थ बे आयलंड, त्यांच्या पांढऱ्या वाळू आणि निळ्याशार पाण्यासाठी पर्यटकांना आकर्षित करतात. पोर्ट ब्लेअर हे स्कूबा डायव्हिंग, स्नॉर्कलिंग आणि ऐतिहासिक स्थळांसाठी भारतातील प्रमुख पर्यटन स्थळ आहे.
1943 मध्ये नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी येथे तिरंगा फडकवला, ज्यामुळे याला स्वराज्याचे प्रतीक मानले जाते. येथील संस्कृतीत बंगाली आणि दक्षिण भारतीय प्रभाव आहे. स्थानिक खाद्यपदार्थ, जसे की समुद्री मासे, नारळावर आधारित करी आणि भारतीय पदार्थ, पर्यटकांमध्ये लोकप्रिय आहेत. आयलंडर डे आणि सुभाषचंद्र बोस जयंती येथे उत्साहात साजरे केले जातात.
कॉर्बिन्स कोव्ह बीच हा पोर्ट ब्लेअरपासून 8 किमी अंतरावर असलेला समुद्रकिनारा पांढरी वाळू आणि जलक्रीडांसाठी (जेट स्कीइंग, बोटिंग) प्रसिद्ध आहे. सूर्यास्ताचे दृश्य येथे रमणीय आहे. येथील सेल्युलर जेलमध्ये सायंकाळी लाइट अँड साउंड शो दाखवला जातो. अंदमानच्या सागरी जैवविविधतेची माहिती देणारे सॅमुद्रिका मरिन संग्रहालय पाहण्यासारखे आहे. वान्डूर येथे असलेले महात्मा गांधी मरिन नॅशनल पार्क हे कोरल रीफ्स आणि सागरी जीव पाहण्यासाठी प्रसिद्ध आहे.
पोर्ट ब्लेअर (श्री विजया पुरम) हे अंदमान आणि निकोबारमधील ऐतिहासिक आणि नैसर्गिक सौंदर्याचे केंद्र आहे. सेल्युलर जेल, कॉर्बिन्स कोव्ह बीच, स्नॉर्कलिंग आणि स्थानिक खाद्यपदार्थ येथील अनुभव अविस्मरणीय बनवतात. तीर्थयात्री, इतिहासप्रेमी आणि साहसी उत्साही यांच्यासाठी हे एक आदर्श ठिकाण आहे.
३) अगती बीच – लक्षद्वीप:
अगती बीच हे लक्षद्वीपमधील अगती द्वीपावर, अरबी समुद्रात वसलेले एक नयनरम्य आणि शांत समुद्रकिनारा आहे. अगती द्वीप हे लक्षद्वीपच्या 36 द्वीपसमूहांपैकी एक आहे. हे बेट आपल्या पांढऱ्या वाळूच्या किनाऱ्यांसाठी, निळ्याशार पाण्यासाठी आणि समृद्ध कोरल रीफ्ससाठी प्रसिद्ध आहे. अगती बीच हे स्कूबा डायव्हिंग, स्नॉर्कलिंग आणि कयाकिंगसाठी भारतातील सर्वोत्तम ठिकाणांपैकी एक आहे. येथील शांत वातावरण, नारळाच्या झाडांनी नटलेले किनारे आणि स्थानिक मलयाळी संस्कृती पर्यटकांना आकर्षित करते. अगती बीचवर सूर्योदय आणि सूर्यास्त एकाच ठिकाणी पाहता येतात, जे पर्यटकांसाठी एक अनोखा अनुभव आहे.
अगती द्वीप हे लक्षद्वीपमधील लक्कादीव उपसमूहात असून हे बेट सुमारे 7.6 किमी लांब आणि 1 किमी रुंद आहे, ज्याचे क्षेत्रफळ 3.84 चौरस किमी आहे. येथील लैगून 17.50 चौरस किमी आहे, जे कोरल रीफ्स आणि रंगीबेरंगी सागरी जीवांनी समृद्ध आहे. बेटाच्या पूर्व आणि पश्चिम किनाऱ्यांना जोडणारी एकच रस्ता आहे, ज्याच्या दोन्ही बाजूंना नारळ आणि खजूराची झाडे आहेत.
येथील गोल्डन ज्युबिली म्युझियम लक्षद्वीपच्या संस्कृती आणि इतिहासाचे प्रदर्शन करते, ज्यामध्ये बुद्धाच्या मूर्ती आणि सुल्तान सुलेमानने 1560 मध्ये जारी केलेले सोन्याचे नाणे यांसारखे अवशेष आहेत. याशिवाय अगतीचे लैगून कोरल रीफ्स, रंगीत मासे, समुद्री कासव आणि स्टार फिश यांनी समृद्ध आहे. नारळाच्या झाडांमधून सायकलने बेटावर फिरणे आणि स्थानिक मच्छीमारांचे जीवन पाहणे हा अनोखा अनुभव आहे.
अगती बीच हे लक्षद्वीपमधील एक स्वर्गीय ठिकाण आहे, जे आपल्या पांढऱ्या वाळूच्या किनाऱ्यांसाठी, स्वच्छ पाण्यासाठी आणि साहसी जलक्रीडांसाठी प्रसिद्ध आहे. सूर्योदय-सूर्यास्ताचे दृश्य, स्कूबा डायव्हिंग, स्थानिक मलयाळी संस्कृती आणि समुद्री पदार्थ येथील अनुभव अविस्मरणीय बनवतात. निसर्गप्रेमी, साहसी उत्साही आणि शांतता शोधणाऱ्या पर्यटकांसाठी अगती बीच हे एक आदर्श ठिकाण आहे.